Lỗ mở xuyên dầm và sàn cho hệ cơ điện: chốt với kết cấu trước khi đổ bê tông

Một lỗ mở bị bỏ sót trước khi đổ bê tông sẽ biến thành mũi khoan rút lõi, cắt thép, chờ kết cấu duyệt lại — và nhiều khi là tranh cãi ai chịu chi phí. Với nhà thầu cơ điện, bản vẽ lỗ mở chốt sớm và đúng là thứ tiết kiệm tiền thật nhất mà mô hình BIM mang lại. Bài này đi qua nguyên tắc xuyên dầm, xuyên sàn, chi tiết ống lồng và quy trình từ mô hình tới nghiệm thu.

Ống tạo lỗ và hộp tạo lỗ đặt sẵn trên cốp pha sàn trước khi đổ bê tông — Các ống tạo lỗ bằng kim loại và hộp tạo lỗ chữ nhật đặt sẵn trên cốp pha sàn, đúng vị trí trên bản vẽ lỗ mở — đổ bê tông xong là lỗ đã có, không phải khoan.Ảnh: Achim Hering / Wikimedia Commons, phạm vi công cộng

Xuyên dầm: chỉ ở vùng cho phép

Ưu tiên số một luôn là đi dưới dầm. Chỉ khi chiều cao trần không cho phép mới tính đến xuyên dầm, và lúc đó vị trí lỗ không do bên cơ điện tự quyết. Hình dưới đây là các nguyên tắc tham khảo thường gặp — con số cuối cùng luôn do kỹ sư kết cấu của công trình chấp thuận.

Hình 1. Mặt đứng dầm. Lỗ xuyên nằm trong khoảng một phần ba giữa chiều cao dầm, cách mép gối một khoảng tối thiểu và cách nhau đủ xa. Hai lỗ đánh dấu đỏ là vị trí cần tránh.

Các nguyên tắc tham khảo hay được áp dụng:

Vị trí theo chiều cao: trong vùng giữa, quanh trục trung hòa — tránh xa thép chủ phía trên và phía dưới.
Kích thước: đường kính lỗ thường không vượt quá khoảng một phần ba chiều cao dầm.
Vị trí theo chiều dài: tránh vùng gần gối, nơi lực cắt lớn nhất — thường cách mép gối tối thiểu bằng chiều cao dầm.
Khoảng cách giữa các lỗ: đủ lớn để bê tông giữa hai lỗ vẫn làm việc, thường từ hai đến ba lần đường kính lỗ.

Xuyên sàn: biết sàn của mình là sàn gì

Sàn có dầm thì tương đối dễ. Hai loại sàn cần đặc biệt cẩn thận là sàn phẳng không dầm — vùng quanh đầu cột là vùng chống chọc thủng — và sàn dự ứng lực, nơi lỗ mở phải né cáp. Với sàn dự ứng lực, không có bản vẽ bố trí cáp thì không được chốt bất kỳ lỗ mở nào.

Hình 2. Mặt bằng sàn phẳng dự ứng lực. Lỗ mở nằm giữa ô sàn, lọt giữa hai sợi cáp; vùng quanh đầu cột và đường đi của cáp là vùng tránh.

Máy khoan rút lõi gắn trên giá, khoan xuyên kết cấu bê tông đã hoàn thiện để luồn ống — Máy khoan rút lõi gắn trên giá, khoan xuyên kết cấu bê tông đã đổ xong để luồn ống — việc phát sinh khi lỗ mở bị bỏ sót, và mỗi mũi khoan đều phải được kết cấu chấp thuận trước.Ảnh: MTA Capital Construction Mega Projects / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Ống lồng: chi tiết nhỏ quyết định chống cháy và chống thấm

Lỗ mở cho ống tròn thường được tạo bằng ống lồng đặt sẵn trước khi đổ bê tông. Ba thông số phải chốt cho từng loại: kích thước ống lồng, chiều cao nhô lên, và vật liệu chèn khe hở.

Hình 3. Mặt cắt ống lồng xuyên sàn. Ở khu vực ướt và phòng kỹ thuật, ống lồng nhô lên khỏi mặt sàn hoàn thiện để nước không chảy theo khe xuống tầng dưới.

Kích thước ống lồng: đủ cho ống đi qua kèm lớp bảo ôn và một khe hở để chèn vật liệu — thường lớn hơn ống một đến hai cỡ.
Chiều cao nhô lên: ở nhà vệ sinh, phòng máy, mái — nơi có nước trên sàn — ống lồng nhô lên khỏi mặt sàn hoàn thiện, thường khoảng 50 mm.
Chèn chống cháy: sàn và tường ngăn cháy phải giữ nguyên giới hạn chịu lửa sau khi bị xuyên, theo yêu cầu của QCVN 06:2022/BXD. Vật liệu chèn phải là hệ đã được thử nghiệm cho đúng loại ống — ống thép và ống nhựa dùng giải pháp khác nhau.

Ống đồng, ống nhựa PVC và ống thép xuyên sàn bê tông chịu lửa, mỗi loại một giải pháp chèn chống cháy — Ba ống xuyên sàn bê tông chịu lửa 2 giờ, nhìn từ dưới lên: ống đồng và ống thép chèn bông khoáng phủ vữa chống cháy; ống nhựa PVC ở giữa có thêm vòng vật liệu trương nở để bóp kín lỗ khi ống nhựa chảy trong đám cháy.Ảnh: Achim Hering / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0, đã cắt khung

Quy trình từ mô hình tới nghiệm thu

Hình 4. Sáu bước của quy trình lỗ mở. Bước 5 thường lặp lại vài vòng — mỗi lần kết cấu dời một lỗ, mô hình cơ điện phải cập nhật theo.

Điểm mấu chốt nằm ở bước 3: lỗ mở phải là đối tượng thật trong mô hình — một family mang mã, kích thước, cao độ — chứ không phải ghi chú vẽ tay trên bản vẽ. Có như vậy thì khi tuyến ống dời đi, ai cũng thấy lỗ mở cũ không còn khớp, và bảng thống kê luôn đếm đúng.

Một bản vẽ lỗ mở dùng được ngoài công trường

Đội thi công kết cấu không đọc mô hình cơ điện. Họ cần một bản vẽ riêng: mặt bằng có trục và kích thước định vị tới trục, ký hiệu từng lỗ kèm mã, và một bảng thống kê đủ thông tin để đặt ống lồng mà không phải hỏi lại.

Hình 5. Bản vẽ lỗ mở mẫu: lỗ tròn là ống lồng, lỗ chữ nhật gạch chéo là lỗ chờ ống gió. Mỗi lỗ định vị về trục gần nhất và tra được trong bảng thống kê.

Định vị về trục, không định vị về mép cấu kiện khác. Mép tường, mép dầm có thể dời trong quá trình thi công; trục thì không. Lỗ đo về trục thì đội cốp pha dựng lại được ở bất kỳ thời điểm nào.

Bắt đầu từ va chạm giữa cơ điện và kết cấu

Danh sách điểm xuyên chính là kết quả va chạm giữa mô hình cơ điện và mô hình kết cấu. Công cụ Kiểm tra va chạm trong bộ addin VieBIM Tools quét được cả file kết cấu link vào, mỗi điểm mang ID và trạng thái xử lý, xuất Excel để gửi kết cấu — đúng bước 2 của quy trình trên.

Chuẩn bị đổ bê tông mà bản vẽ lỗ mở chưa chốt?

VIEBIM nhận phối hợp cơ điện – kết cấu và lập bản vẽ lỗ mở có thống kê, định vị theo trục, sẵn sàng cho đội cốp pha.

VIEBIM có văn phòng tại Vinh – Nghệ An và Hà Nội, nhận dự án ở miền Trung, miền Bắc, khắp Việt Nam và nước ngoài. Hotline 0937 83 14 21 · 0931 36 94 94 hoặc mục Liên hệ trên viebim.vn.